نظری بر فضیلت و اهمیت مناجات کم نظیر شعبانیه؛

ارمغان آل محمد (ص) را دریابیم

در میان ادعیه وارد شده در ماه شعبان، «مناجات شعبانیه» چون خورشیدی بی بدیل می درخشد. «مناجات شعبانیه» یکی از نغزترین، معروف ‏ترین و زیباترین دعاهایی است که از امامان معصوم (علیهم السلام) نقل شده است. در روایتی که «مرحوم محدث قمی» در «مفاتیح الجنان» نقل می کند، از آن به مناجات «امیرالمومنین» و امامان بعد از ایشان تعبیر شده است.

ارمغان آل محمد (ص) را دریابیم

گیلان خبر ـ سجاد ستوده: این روزها که بر ما می گذرد، نسیم خوش و جان افزای ماه شعبان المعظم وزیدن گرفته، و دلهای عاشقان الهی سرخوش از زیبایی های این ماه، آماده و مهیای حضور در ضیافت بزرگ و بی نظیر ماه مبارک رمضان می شوند.

در اهمیت و فضیلت ماه شعبان از وجود نازنین اهل بیت (علیهم السلام) موارد و مطالب فراوانی نقل شده است، که دقت در هر یک از آنها می تواند گوشه ای از زیبایی های کم نظیر و شاید بی نظیر این ماه بزرگ را نمایان سازد.

از وجود نازنین رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایت شده است که: «شعبان شهری، رحم اللّه من اعاننی علی شهری. شعبان ماه من است، خداوند کسى را که مرا در ماهم یارى کند، بیامرزد». (1)

ماه شعبان آخرین گام، قبل از مهمانی بزرگ ماه مبارک رمضان است. اگر قرار ملاقات با بزرگی داشته باشیم، چگونه بر سر این قرار حاضر می شویم؟! قطعا خود را آن گونه که شایسته این ملاقات است، مهیا می کنیم. شعبان نیز فرصتی برای مهیا سازی خود برای حاضر شدن بر سر قرار و مهمانی الهی است. چندی دیگر بر سر سفره مهمانی الهی میهمانیم و ماه شعبان فرصت مغتنمی است تا خود را مهیای این ضیافت و مهمانی سازیم. از این روست که رهبر معظم انقلاب از ماه شعبان به «دالان و دهلیز ماه رمضان» (2) تعبیر می نمایند.

«میرزا جواد آقا ملکی تبریزی»، عارف واصل، استاد حضرت امام خمینی (ره) و صاحب کتاب شریف «المراقبات» نیز ضمن اشاره به فضایل کم نظیر این ماه می نویسد: «این ماه براى سالک إلى اللّه بسیار با ارزش است.» (3)

 

 

در این بین و در میان آداب و اعمال این ماه عظیم، تکیه و تاکید بزرگان دین بیشتر بر بعد دعا و مناجات با حضرت حق در روزها و شبهای ماه شعبان است. رهبر معظم انقلاب در این زمینه می فرمایند: «شعبان، بیشتر ماه دعا و روزه است.» (4)

در میان ادعیه وارد شده در ماه شعبان، «مناجات شعبانیه» چون خورشیدی بی بدیل می درخشد. «مناجات شعبانیه» یکی از نغزترین، معروف ‏ترین و زیباترین دعاهایی است که از امامان معصوم (علیهم السلام) نقل شده است. در روایتی که «مرحوم محدث قمی» در «مفاتیح الجنان» نقل می کند، از آن به مناجات «امیرالمومنین» و امامان بعد از ایشان تعبیر شده است.

بزرگان و علما نیز بر مداومت و دقت در مفاهیم و معانی کم نظیر این مناجات تاکید داشته اند. «میرزا جواد آقا ملکی تبریزی» در کتاب «المراقبات» از این مناجات به «ارمغان آل محمّد» تعبیر کرده و چنین می نویسد:

«این مناجات، مناجات معروفى است و اهلش بخاطر آن با ماه شعبان مأنوس شده و به همین جهت منتظر و مشتاق این ماه هستند. این مناجات شامل مطالب اساسى در مورد چگونگى معامله بندگان با خداى بزرگ بوده و آداب خواستن، دعا و طلب آمرزش از او را، آنگونه که شایسته است، بیان مى‏کند. و استدلال‏هاى جالب توجهى جهت امیدوار شدن به درگاه خدا که با مناجات با او مناسب است، در بردارد. و به روشنى، ملاقات، نزدیکى و دیدن خدا را معنى مى‏کند و به این ترتیب شبهه ‏هاى سالک، شک هاى منکر و وحشت اهل شک را برطرف مى‏کند. ... به هر حال این مناجات بزرگى است و یکى از ارمغان هاى آل محمد (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) مى‏باشد که بزرگى آن را کسى که قلب سالم و گوش شنوایى داشته باشد، درک مى‏کند. و اهل غفلت از درک فواید و نورهاى آن بى ‏بهره‏اند.» (5)

حضرت امام خمینی (ره) که خود سالها با فقرات این مناجات کم نظیر مانوس بوده اند پیرامون زیبایی و فضیلت آن می فرمایند:

«مناجات «شعبانیه» را خواندید؟ بخوانید آقا! مناجات شعبانیه از مناجات هایی است که اگر انسان دنبالش برود و فکر در او بکند، انسان را به یک جایی می رساند. (6) مناجاتی که در ماه شعبان هست و من در نظر ندارم که در هیچ یک از ادعیه گفته شده باشد که ادعیه مال همه ائمه است. این دعای شعبان، مناجات شعبان، مناجات همه ائمه است و در آن مسائل بسیاری هست، معارف بسیار هست و ادب اینکه انسان چه جور باید با خدای تبارک و تعالی مناجات کند.» (7)

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای (مد ظلّه العالی) نیز در موقعیت های مختلف با تاکید بر اهمیت ارتباط با خدا و با اشاره به اهمیت مناجات شعبانیه فرمودند:

«در این مناجات شعبانیه‌ی عالیةالمضامین (8) یک تحفه‌ای است که در اختیار ما قرار داده شده است. خب ما دعا خیلی داریم، همه‌ی این دعاها هم پر از مضامین عالی است، امّا بعضی یک برجستگی خاصّی دارند. من از امام بزرگوار (رضوان الله علیه) سؤال کردم، گفتم در میان این دعاهایی که از ائمّه (علیهم‌السّلام) رسیده است، شما به کدام دعا بیشتر علاقه‌مندید و دلبسته‌اید؟ فرمودند به دعای کمیل و مناجات شعبانیّه؛ به این دو دعا. (9) اتفاقاً هر دو دعا هم مال ماه شعبان است؛ دعای کمیل که می‌دانید اصلاً ورود اصلی‌اش مال شب نیمه‌ی شعبان است، مناجات شعبانیه هم که از ائمه نقل شده، متعلق به ماه شعبان است. لحن این دو دعا به هم نزدیک است؛ هر دو عاشقانه است. (10) مناجات مأثوره‌ى ماه شعبان - که روایت شده اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) بر آن مداومت داشتند - یکى از دعاهایى است که لحن عارفانه و زبان شیواى آن، با مضامین بسیار والا و سرشار از معارف عالى‌یى همراه است که نظیر آن را در زبانهاى معمولى و محاورات عادى نمى‌توان یافت و اساساً با آن زبان قابل ادا نیست. این مناجات، نمونه‌ى کاملى از تضرع و وصف حال برگزیده‌ترین بندگان صالح خدا با معبود و محبوب خود و ذات مقدس ربوبى است. هم درس معارف است، هم اسوه و الگوى عرض حال و درخواست انسان مؤمن از خدا. (11)»

بی شک تاکیدات فراوان بزرگان دین که در جملات فوق تنها به برخی از آنها اشاره شد، نشان از اهمیت و در عین حال اثربخشی خاص این مناجات در بهبود حال معنوی و به تبع آن اخلاق و رفتار افراد دارد. این تاکیدات آن چنان است که اگر از مناجات شعبانیه به گنج بی نظیر ماه شعبان تعبیر کنیم، آن چنان هم بی راه نگفته ایم.  

این مناجات ضمن آنکه می تواند همه را در مهیا شدن برای ورود به ماه ضیافت الهی یاری کند، به دلیل فضای معنوی خاصی که در افراد ایجاد می کند، می تواند منجر به تغییر فضای روحی و اخلاقی عمومی جامعه نیز شود. فضای عمومی که این روزها حالش اصلا خوب نیست.

تبلیغ عمومی در جهت انس مردم با بخش های این مناجات و بسترسازی رسانه ای و عمومی برای آشنایی با آن، ضمن آنکه منجر به ایجاد فضای مناسب معنوی در افراد خواهد شد، می تواند با یک جهت دهی برنامه ریزی شده اجتماعی، موجبات ارتقاء سطح اخلاقی جامعه را نیز فراهم کند.

جامعه امروز ما، بیش از هر وقتی به نفحات و نسیم سازنده «مناجات شعبانیه» نیازمند است و امید که خود و جامعه را از این نفحات محروم نسازیم.  

سجاد ستوده

 

1ـ مصباح المجتهد، ج 2، ص 728؛ اقبال الاعـمال، علی بـن موسی بـن جـعفر بـن طاووس،ج 3،ص 782.

2ـ ۱۳۸۳/۰۷/۱۳.

3ـ ترجمه المراقبات، صفحه 165.

4ـ ۱۳۸۳/۰۷/۱۳.

5ـ  ترجمه المراقبات، صفحه 166 و 167.

6ـ صحیفه امام، ج19، ص253.

7ـ صحیفه نور، ج 20 ، ص 189، 30/12/66.

8ـ 10/12/68.

9ـ ۱۳۹۲/۰۳/۲۲.

10ـ 13/7/1383.

11ـ 1/10/69.

 

 

کد مطلب: 15189

ارسال نظر

پربازدیدها

انتخاب سردبیر